- Anh có hơi phóng đại quá hay không ?

- Không đâu ! Mỗi giai đoạn của nền văn minh nhân loại đều có một phương tiện truyền đạt kiến thức đặc thù. Thí dụ ở thời chữ viết phôi thai, người ta dùng bia đá, rồi khắc chữ trên gỗ. Derrida cho là ở cuối thời đại ấy, khi người du mục Do Thái bắt đầu biết dùng loại sách cuộn, thì đồng thời họ cũng phát minh ra thuyết Độc Thần, sau này đẻ ra văn minh duy lý và cả thuyết … vô thần !

- Vì sao sách cuộn lại đẻ ra thuyết Độc Thần ?

- Thế này. Các bia đá không thể nào vác đi chỗ này chỗ khác được. Các truyền thuyết tôn giáo ghi trên đó chỉ có thể ngự trị tại chỗ. Người du mục đi từ nơi này sang nơi khác bị bắt buộc phải thờ phượng các vị Thần khác nhau. Kết quả là một mặt họ không được coi như những « tín đồ thuần thành » nên bị dân địa phương kỳ thị. Mặt khác niềm tin của họ vào các vị Thần « địa phương » không tránh khỏi bị lung lay khi mà, ở mỗi nơi họ được nghe những lý thuyết khác nhau, tương phản nhau, chống đối nhau về Thần Thánh. Từ đó nảy lên ý niêm Độc Thần, quan niệm ra một vị Thần duy nhất sẽ bảo bọc che chở cho họ ở bất cứ đâu. Nhưng phải đợi đến khi phát minh ra được loại sách được cuộn lại, những người du mục ấy mới có thể « bỏ túi » và mang các lý thuyết về vị Thần duy nhất ấy theo mình trên bước đường lang thang đây đó. Cùng với thuyết Độc Thần là quan niệm thời gian theo đường thẳng, thay vì theo chu kỳ, rồi quan niệm cứu độ, quan niệm tân tiến, tin tưởng ngày mai tốt đẹp hơn ngày hôm nay, quan niệm cách mạng, tức khả năng thay đổi hoàn toàn thực tại … Đấy, chỉ cần thay đổi phương tiện truyền đạt tư tưởng là thay đổi hẳn sự suy nghĩ của con người.

- Thế sau giai đoạn sách cuộn là gì, có phài là loại sách lật trang mà chúng ta hiện dùng ?

- Đúng vậy. Sau sách cuộn, rouleaux, là loại sách folio, gồm nhiều trang dán lại. Để rồi ngày nay, bước sang E Book, từ bỏ cách đọc theo đường thẳng.

- Tâm lý con người sẽ thay đổi ra sao với phương tiện truyền đạt kiến thức mới này ?

- Tôi nghĩ con người sẽ tìm được cái Tổng Thể trong sự phức biến. Thật vậy, từ bất cứ chữ nào trong bất cứ tài liệu hay câu chuyện nào, người ta cũng có thể được nối với vô số kiến thức, trong tuyệt đối là toàn bộ Hiểu Biết. Tức là từ bất cứ yếu tố phức biến nào trong thực tại, người ta cũng có được một « cửa vào » để khám phá ra Tổng Thể. Nếu người du mục đã tìm ra một ý niệm nào đó về Tổng Thể qua sự suy nghĩ về các vị Thần địa phương, tức những chuyện không có thật, thì con người hiện đại mang khả năng tìm đến Tổng Thể trong sự phức biến của sự vật cụ thể, có thật.

Một vị trong tham luận đoàn lên tiếng :

- Tuy nhiên , với trình độ kỹ thuật non kém của Việt Nam, đầu tư vào E Book, có nghĩa là đầu tư vào « phần cứng » của ngành vi tính, hoàn toàn không thuận lợi. Chúng ta có nhiều triển vọng hơn trong « phần mềm », không cần đầu tư tốn kém, chỉ cần trí tuệ, sáng kiến.

- Xin anh khai triển rõ hơn.

- Ai cũng biết trường hợp công ty Google, khởi đầu chỉ với hai sinh viên nghèo, nhưng với sáng kiến làm ra một thảo trình giúp xếp loại các dữ kiện tìm được trên mạng, đã trở thành một giá trị hàng đầu của lãnh vực truyền thông hiện đại. Một trường hợp khác cũng rất đáng được chú ý. Cách đây ít lâu, một công ty Maroc chỉ với vài nhân viên và số đầu tư hạn hẹp, đã phát minh ra được một giải pháp cho phép đưa hệ điều hành và các thảo trình cá nhân của mình vào trong một chiếc khóa USB, để đem sử dụng với bất cứ máy vi tính nào. Phát minh này được khai thác đầu tiên dưới ký hiệu U3, bởi công ty ScanDisk, trước khi nhiều công ty khác đưa ra những giải pháp tương tự. Với phát minh quan trọng này chúng ta có thể làm việc trên bất kỳ máy điện toán nào tại bất cứ đâu. Chỉ cần bỏ túi một chiếc khóa USB. Không còn cần vác theo laptop nữa ! Điều này chứng tỏ đối với những nước nghèo thì : « phần mềm » chính là vinh quang !

Tên sinh viên lúc nãy đã lấy lại vẻ rụt rè lúc ban đầu, ngập ngừng phát biểu :

- Thưa các chú, các bác, lúc nãy chúng ta có nói đến nhu cầu phát triển tính cá biệt trong lãnh vực truyền thông. Với E Book, hay nói chung, với bất cứ việc sử dụng mạng lưới toàn cầu nào, chúng ta cũng sẽ phát triển tính cá biệt.

Hội trường sợ cậu ta lại tràng giang đại hải với những lý luận rắc rối khó hiểu, nên vội vỗ tay kịch liệt để ngăn cu cậu lại. Tuy nhiên, chàng trai trẻ vốn dòng … họ Đỗ vưỡn thừa thắng xông lên :

- Thật vậy, không thể có hai người cùng lướt trên mạng như nhau. Mỗi cá nhân trên lưới đều sẽ theo một con đường cá biệt. Và dù cho họ có vào lưới ở cùng một điểm, họ cũng sẽ lấy những ngã rẽ khác nhau, tùy theo những quan tâm đặc biệt của họ. Thí dụ người này đọc E book sẽ ngừng lại tìm tòi thêm về chuyện này, người khác sẽ tìm hình ảnh hay video liên hệ đến chuyện khác, v.v…

Lần này khán giả hò reo rầm rĩ, át hẳn tiếng nói của anh chàng trẻ tuổi, nhưng chàng vẫn tiếp tục :

- Nền văn minh tin học và Internet được xã hội tư bản dựng lên, nhưng nó lại là một phủ định của Tư Bản Chủ Nghĩa. Trong môi trường tin học giá trị hàng hóa rất thường bị xóa bỏ. Chúng ta có thể lấy xuống từ mạng lưới rất nhiều sản phẩm hoàn toàn miễn phí : sách, báo, nhạc, tự điển, phim, thảo trình v.v… Mặt khác, một người có thể đem biếu cho hàng triệu người khác một món hàng loại này, mà vẫn không mất món hàng ấy, vẫn có thể giữ và sử dụng nó như trước, không giống với những gì xảy ra trong một xã hội hàng hóa cổ điển. Phủ định giá trị hàng hóa của sự vật chính là phủ định nến tảng của Tư Bản Chủ Nghĩa !

Thừa lúc diễn giả ngừng lời để lấy lại hơi thở, người điều khiển chương trình tuyên bố giới thiệu kế hoạch « scan » tất cả các sách vở tiếng Việt, lập nên một ngân hàng dữ kiện miễn phí, một lần nữa được xem như một phủ định của giá trị hàng hóa và Tư Bản Chủ Nghĩa. Chương trình Đại Hội ngày thứ nhất chấm dứt sau đó bởi một buổi tiếp tân trọng thể nơi đại sảnh của một khách sạn sang trọng kế bên Hội Trường. 

                                                                      ---0---

Lễ trao giải Nobel Hòa Bình hiện diễn ra tại tòa thị chánh Oslo. Một cuộc phỏng vấn người lãnh giải, ông Muhammad Yunus, được giàn xếp.

Đứng hai bên vị « tân khoa » Nobel, là phu nhân và ái nữ của ông. Cô này là một ca sĩ nhạc cổ điển tài ba hiện đang cộng tác với Metropolitan Opera thành phố Nữu Ước. Quây quần quanh ông, còn có các anh em ông, vài chục nhân viên ngân hàng Grameen, và cả một số thân chủ, những người nghèo túng đã được ông giúp đỡ bằng cách cho vay tiền kinh doanh để thoát khỏi vực sâu đói kém. Gần đó người ta cũng nhìn thấy Quốc Vương Na Uy, Hoàng Hậu Tây Ban Nha, một số đại sứ và lãnh sự, các chức sắc địa phương … Rồi người đẹp Renée Fleming, tuyệt vời trong một ca khúc của Mozart. …

Mọi người đều nghẹn ngào cảm động khi nghe Muhammad Yunus nhắc lại con đường ông đã đi qua. Từ uất ức trào dâng trước nạn đói tàn sát dân ông năm 1974, đến sáng kiến vô cùng liều lĩnh đưa đến sự thành lập ngân hàng Grameen, chuyên cho người nghèo vay tiền. Ông đã không ngần ngại đương đầu với bọn phú hộ quyền thế, bọn chủ nợ ăn lời cắt cổ, làm giàu trên xương máu kẻ túng thiếu. Món tiền đầu tiên ông cho vay là 27 Mỹ Kim. Con nợ là một tổ hợp 40 phụ nữ sống cạnh Đại Học nơi ông giảng dạy … Ngày nay ngân hàng của ông hiện diện tại 70 ngàn ngôi làng hẻo lánh với hơn 7 triệu thân chủ. Ông không giấu được giọt lệ hãnh diện khi nhắc đến những người đàn bà từ bùn đen của xã hội ngoi lên được một địa vị xứng đáng, những trẻ em đói kém thất học, nay trở thành bác sĩ, kỹ sư …

Trả lời một câu hỏi đến từ Hội Trường, ông vắn tắt giải thích nguyên tắc của công việc « tiểu tín dụng » hiện bắt đầu được phổ biến trên thế giới. Tiểu tín dụng nằm trong khuôn khổ các kế hoạch « phát triển nội tại », tận dụng năng lực nội tại của các khu vực nghèo khó, để nâng cao mức sống của người dân. Các quỹ hay ngân hàng tiểu tín dụng huy động vốn để giúp những người thiếu thốn phương tiện có thể thực hiện những dự án phát triển nhỏ dựa trên tài nguyên mà họ có được tại chỗ. Các dự án này đáp ứng đúng với nhu cầu của người dân, không phải từ trên phán xuống, nên không lãng phí tài nguyên, không bị những trung gian ăn chặn, và luôn được sự ủng hộ hợp tác của mọi người.

Kết thúc cuộc phỏng vấn, ông hùng hồn biện minh cho một niềm tin : niềm tin sẽ có ngày đẩy lùi được nạn nghèo đói, cho mọi con người đều có được cơ hội sống một đời sống xứng đáng với nhân cách của mình.

Cuộc phỏng vấn chấm dứt. Màn ảnh vụt tắt trong sự im lặng đầy suy tư của hội trường. Một lúc sau, ông cụ đã phát biểu sau bài thuyết trình đầu tiên lại lên tiếng :

- Các cậu bàn về tương lai. Cái ông này mới chính thực là tương lai đấy !

- Ông ta lo cho người nghèo, như Mẹ Theresa, như Phanxicô thành Assise, Vincent de Paul, Công Nương Diana, Sư Cô Mạn Đà La … vâng, vâng, bỏ sư cô Mạn Đà La … xin lỗi … và nhiều người khác, đâu có gì để cho rằng ông ta là tương lai. Mà tương lai của cái gì mới được chứ ?

- Ngành truyền thông muốn tìm một hướng đi hữu ích trong tương lai. Đây là một hướng đi hữu ích.

- Tuy nhiên, tôi không nhìn thấy liên hệ giữa ngành truyền thông với ngân hàng tiểu tín dụng giúp người nghèo. Ngân hàng đâu phải là công việc của chúng ta …

- Ngân hàng tiểu tín dụng xây dựng trên hệ thống internet làm giảm thiểu phần lớn chi phí điều hành. Thông thường các cơ quan thiện nguyện sử dụng trên dưới 50 phần trăm ngân quỹ, tức các món tiền do người hảo tâm quyên góp và các trợ cấp chính phủ, cho chi phí điều hành. Nào trả lương nhân viên, chuyên viên, nào trả chi phí di chuyển, ăn ở, tiền phụ trội v.v… mỗi khi gửi người đến tại chỗ nghiên cứu và theo dõi các dự án. Có lúc Hồng Thập Tự Pháp dùng đến hơn 70 phần trăm ngân quỹ vào các chi phí loại này. Số tiền đến tay người nghèo không còn được bao nhiêu 

- Mạng lưới toàn cầu giúp được điều gì ?

- Internet khiến cho không còn cần gửi chuyên viên từ Nữu Ước hay Paris đến những làng mạc xa xôi ở Phi Châu hay Việt Nam nữa. Không còn có chuyện mấy ông « công chức từ thiện » ăn dầm nằm dề ở các nước nghèo tiêu tốn hàng triệu Mỹ Kim. Chỉ cần qua mạng lưới tuyển người ở gần đó đến nghiên cứu, điều hợp, theo dõi các dự án. Báo cáo với phim ảnh được gửi trở lại cũng qua mạng lưới. Người ký thác tiền vào ngân hàng để cho người nghèo vay cũng có thể được « tuyển mộ » qua internet. Những người ấy theo dõi các đầu tư của minh trên mạng, có thể trực tiếp liên lạc với địa phương đang thực hiện dự án. Ngoài ra mọi người trên thế giới đều có thể tham gia vào những gì đang được thực hiện, đóng góp những kiến thức chuyên môn, những sáng kiến, đề nghị những giải pháp v.v… Các trang nhà của chúng ta nên có một đề mục về tiểu tín dụng và « phát triển nội tại », kêu gọi và nối kết những sáng kiến và dự án cho Việt Nam.

Đến giờ nghỉ giải lao. Mọi người rời phòng họp. Hai vị trong tham luận đoàn còn nấn ná ngồi lại. Một ông gật gù :

- Theo cái ông Yunus này là quay lưng lại với khái niệm « phát triển kinh tế » đấy ông ơi !

- Vậy sao ?

- Tôi nghe là lúc học Trường Vanderbilt ở Tennessee, ông ta trình luận án với Giáo Sư Nicholas Georgescu-Roegen, một nhân vật chủ trương phải ngừng phát triển kinh tế để thay thế bằng một tiến trình thoái hậu có tổ chức.

- Lại vấn đề ô nhiễm ?

- Ừ, ô nhiễm, tàn phá môi trường sống, khánh tận tài nguyên thiên nhiên … Phát triển kinh tế theo mô thức chạy đua sản xuất, chạy đua tiêu thụ sẽ đưa đến hủy diệt loài người. Theo mấy ông này 

Cũng nghe loáng thoáng một giọng con gái trong hàng người đang tiến lại gần quầy nước :

- Hổng hiểu Mạn Là Đà là kí gì mà dzừa nghe nói tới là người ta la góa chừng chừng ?

- Ừa, hổng hiểu … 

                                                                  ---0---

Chương trình tiếp tục với hai dự án. Dự án đầu tiên do một nhân vật, họ Đỗ, đến từ Nhật Bản, chủ trương một « tự điển thông minh ». Sáng kiến này khởi đầu từ nhận xét rằng các tự điển định nghĩa rất nhiều chữ bằng một số chữ khác, các chữ này lại phải được định nghĩa bởi những chữ khác nữa, và cứ như thế tiếp tục, cho đến khi trở lại chữ đầu tiên. Đó là hiện tượng « định nghĩa xoay tròn ». Thí dụ « xã hội » được định nghĩa là một tập hợp cá nhân được tổ chức theo một mô thức nào đó. Đến phiên « cá nhân » được định nghĩa như đơn vị không thể chia cách của một xã hội. Sự xoay tròn có thể phức tạp hơn, như « hòa bình » là tình trạng không có chiến tranh. « Chiến tranh » là một sự tranh chấp bằng vũ lực giữa hai nhóm người. « Tranh chấp » là trạng thái gián đoạn sự đồng thuận. « Đồng thuận » là nền tảng của hòa bình và hợp tác do sự thỏa hiệp giữa các cá nhân hay nhóm người. Rốt cuộc trở lại chữ « hòa bình ». Giải pháp được đề nghị là bỏ qua không định nghĩa những chữ mà ai cũng hiểu. Thí dụ « người », « trời », « vợ », « chồng » v.v… mặc dù phải công nhận là ít ai biết « chồng » có nghĩa là « chồng lên trên » ! Ngoài ra, khi gặp những cặp đối nghịch cố hữu, như Tư Bản và Cộng Sản thì chỉ cẩn đảo ngược định nghĩa của một trong hai khái niệm. Thí dụ : nếu định nghĩa Tư Bản là « người bóc lột người », thì Cộng Sản là ngược lại. Rồi cũng cần có những định nghĩa thực dụng. Thí dụ muốn định nghĩa báo Thời Luận thì không gì bằng in ra một phiếu mua báo dài hạn để đọc giả có thể điền vào đó để được cầm trên tay tờ báo. Thật ra, ngoài trường hợp ngoại lệ của báo Thời Luận, trên nguyên tắc, Tự Điển Thông Minh chỉ hạn chế trong phạm trù khái niệm, chứ không bàn đến các chữ chỉ vào những điều cụ thể. Lý do vì những chữ này đều sẽ bắt buộc phải quay trở về với các khái niệm. Ở điểm này, Tự Điển Thông Minh lập tức bị chỉ trích. Thí dụ chữ Sở Khanh bị loại bỏ vì chỉ một nhân vật cụ thể, nhưng thật ra lại thường được dùng để chỉ một khái niệm, cũng như chén cơm Phiếu Mẫu, con ngựa thành Troie, hay lời hứa Cuội …

Dự án kế tiếp chủ trương từ bỏ ngôn ngữ, chỉ dùng hình ảnh để trao đổi. Người thuyết trình dự trù ấn hành một quyển sách chỉ gồm toàn hình ảnh, thu gọn tất cả những gì con người có thể trao đổi với nhau trong một số môi trường và điều kiện nào đó mà không cần lệ thuộc ngôn ngữ. Rất tiện khi đến một vùng nào đó mà mình không biết tiếng nói. Thí dụ chỉ vào hình vẽ chén cơm có nghĩa là « tôi muốn ăn cơm ». Chỉ vào hình một chiếc xe đò có nghĩa là « tôi muốn tìm bến xe đò » v.v… Tuy nhiên những người phản bác sáng kiến này lại cho rằng một hình ảnh có khả năng gợi lên nhiều ý tưởng trái ngược nhau, và nếu không có ngôn ngữ kèm theo, thì không thể nào hiểu nhau được. Chỉ chén cơm có thể có nghĩa rằng tôi muốn tìm chỗ ăn cơm, hay là tôi rủ anh đi ăn cơm, hay ăn cơm mãi chán chết, chúng ta đi ăn mì, hay ở đây có bán những cái chén dùng để ăn cơm trông rất đẹp mắt v.v… Thêm vào đó, « ăn cơm » chỉ có nghĩa là « dùng bữa » đối với người Việt và người Tàu chứ không có nghĩa đó trong các văn hóa khác. Những người này quả quyết trào lưu nâng hình ảnh lên địa vị độc tôn chung quy chỉ là một … ảo ảnh !

Để tránh những tranh luận dài dòng, người điều khiển chương trình vội giới thiệu tiết mục tiếp theo : một phóng sự về công đoàn độc lập tại Việt Nam.

                                                                    ---0---

Trước khi trình chiếu phóng sự và trực tiếp truyền hình phỏng vấn vị lãnh đạo Công Đoàn độc lập, người giới thiệu đề tài lên diễn đàn tràng giang đại hải thuyết giảng về tầm quan trọng của công đoàn trong xã hội Việt Nam hiện tại. Đại khái xã hội Việt Nam ngày nay không còn là một xã hội Cộng Sản nữa, khiến việc chỉ trích chủ nghĩa Cộng Sản không còn cần thiết. Ngược lại, Việt Nam đã trở thành một xã hội nêu cao ngọn cờ Tư Bản Chủ Nghĩa hơn ai hết. Sự kiện Việt Nam gia nhập Tổ Chức Thương Mại Quốc Tế (WTO), một trong những cơ cấu điều hành Thị Trường Tư Bản trên thế giới, cho thấy mặc dù còn những yếu kém, Việt Nam sẽ khẩn trương « học tập tốt, cải tạo tốt » để trở thành một học trò gương mẫu trong lớp học Tư Bản Chủ Nghĩa. Tuy nhiên Tư Bản Chủ Nghĩa ở Việt Nam là « Tư bản rừng rú », không có đối trọng (thí dụ công đoàn độc lập), không bảo đảm được những phúc lợi nền tảng cho người dân (về giáo dục, về an sinh xã hội v.v…), không đem lại cho họ những cơ hội đồng đều. Đại khái Việt Nam đi trên con đường của các xã hội tư bản Âu Châu cuối thế kỷ 19, vào thời Karl Marx, Charles Dickens … với những bất công tương tự. Vì thế, hành động của những người thiện chí phải hướng vào người nghèo, người bị bóc lột. Chưa giúp gì được cho họ mà cứ hô hào kêu gọi họ hy sinh gian khổ đấu tranh cho mình lên nắm quyền, thì chỉ là diễn lại vở tuồng bánh vẽ mà người dân đã quá kinh nghiệm …

Có những tiếng la ó phản đối. Rồi một người lên tiếng :

- Tôi không đồng ý ! Công Đoàn, dù độc lập, sẽ chỉ là một giải pháp hư ảo. Xã hội Việt Nam sẽ không khá được nếu không thay đổi chế độ cầm quyền. Giả sử Việt Nam giống như các xã hội Tư Bản Rừng Rú của thế kỷ 19 đi nữa, thì Công Đoàn sẽ có hiệu quả gì ? Chẳng phải các công đoàn đã cứu sống các chế độ tư bản rừng rú Tây Phương hay sao ? Nếu không có một sự thỏa hiệp chủ thợ qua các công đoàn, thì các xã hội tư bản này đã bị nhận chìm trong đấu tranh xã hội rồi !

Người khác nói :

- Nếu nghĩ như thế thì có thể chính quyền Việt Nam hiện tại đã bày ra công đoàn độc lập này để tự cứu mình ?

Người giới thiệu đề tài trả lời, với giọng hơi khó chịu :

- Chúng ta không ủng hộ một tổ chức mà ủng hộ một khuynh hướng, một đường lối hành động. Tổ chức này không thành công, không chính đáng, thì sẽ có muôn ngàn tổ chức khác thay thế !

Một người lớn tuổi :

- Thế các cậu có nghĩ phát động đấu tranh kiểu này là quá sớm không ? Việt Nam hiện đang trên đà phát triển mạnh mẽ, người dân đặt nhiều hy vọng trên tiến trình này, nên trong sự chủ quan của họ, ý thức bóc lột, ý thức đấu tranh, sợ rằng chưa đủ mạnh ?

- Đúng thế, tôi hoàn toàn đồng ý. Người dân chỉ sẵn sàng đấu tranh khi tình trạng kinh tế của họ sa sút trầm trọng và không có hy vọng tiến triển.

Người khác xen vào :

- Tại sao phải có khủng hoảng mới có ý thức bóc lột và ý chí đấu tranh ? Đấu tranh là do ý thức bất công, bóc lột, do chứng kiến những tệ đoan, những chuyện chướng ta gai mắt chứ ?

Chàng sinh viên trẻ tuổi :

- Vì trong tình trạng khan hiếm, thiếu thốn, khiến sự dành dựt trở thành mạnh mẽ, thì ý thức đấu tranh mới rõ nét. Người ta dành dựt lẫn nhau kịch liệt rồi mới nhận rõ ai là người dành dựt mạnh nhất, tức là : thành phần bóc lột. Khi ấy, mới tính chuyện liên kết đấu tranh chống lại thành phần này. Thêm vào đó, có khủng hoảng trầm trọng người dân mới thấy tương lai bế tắc, không hy vọng được gì nơi sự nối dài của "tình trạng hiện hữu » - chữ Etat, State, cũng có nghĩa là "hiện trạng" - và do đó, mới sẵn sàng hy sinh đấu tranh. Hiện Việt Nam đang tăng trưởng kinh tế, chưa có những điều kiện này .Vậy, đấu tranh lật đổ "hiện trạng", Etat, State, sẽ chỉ xảy ra khi có khủng hoảng.

- Tuy nhiên, phải có cấu trúc mới có đấu tranh. Cấu trúc, như nghiệp đoàn, là môi trường kết tụ những ước vọng, đòi hỏi, thôi thúc đấu tranh, khi bất công, bóc lột, vượt quá một giới hạn nào đó. Nếu nói rằng xã hội tư bản man rợ là một xã hội bóc lột, bất công, duy lợi và phi nhân, thì phải có những cấu trúc như nghiệp đoàn để đón nhận những ước vọng và đòi hỏi của người dân. Tôi không hiểu vì sao lại nói được là « quá sớm » ?

Một người trung niên quắc thước, râu hùm hàm én, mắt sáng như sao, cất giọng sang sảng như chuông đồng :

- Mấy ông này ! Bàn chuyện đời sống của người dân mà cứ như tính chuyện đầu tư trên thị trường chứng khoán ! Nào là « đã đến lúc » hay « quá sớm », sắp có triển vọng, hay còn phải chờ đợi, sẽ lên, sẽ xuống … Các ông lo cho người dân hay lo cho sự nghiệp các ông ?

Nói xong, người ấy rũ áo bỏ đi, không nhìn lại.  


                                                                ---0---


Chủ tọa đoàn và tham luận đoàn lên ngồi đầy đủ, sửa soạn đúc kết Đại Hội. Mỗi người phát biểu ngắn gọn vài câu, sau khi một thuyết trình viên được chỉ định trình bày bản đúc kết chính thức.

Nghe bản thuyết trình, người ta ghi nhớ sự cần thiết của khái niệm « Nối Kết » trong thế giới hiện đại, được hỗ trợ bởi các kỹ thuật truyền thông tân tiến. Xin tóm tắt :

Trong phạm vi một xã hội, người dân một tỉnh, một vùng, một nước, thậm chí học sinh hay cựu học sinh một trường, các người quan tâm đến một đề tài, v.v… đều có thể nối kết với nhau qua mạng lưới internet, mạng lưới điện thoại lưu động, với SMS và những kỹ thuật khác, để kết tụ thành những hệ thống dần dần đi đến một trình độ tổ chức đủ để hành động một cách hiệu quả cho những vấn đề liên quan đến đời sống hay quan tâm của họ. Họ có thể giúp nhau tìm việc làm, thực hiện một dự án tiểu công nghiệp, tiểu tín dụng, một công trình từ thiện, giải quyết một vấn đề ô nhiễm, tìm một nguồn đầu tư, một « đầu ra » cho xuất cảng, tranh đấu chống một sự bất công … Cần tạo nên những mạng lưới, những diễn đàn, theo chiều hướng thực dụng này. Một hình thức quan trọng của xã hội công dân có thể hình thành từ đó, đối trọng với vai trò của nhà nước, đặc biệt là những nhà nước độc tài, hay tham nhũng, thiếu khả năng giải quyết một cách hiệu quả những khó khăn của đời sống dân chúng.

Trong phạm vi toàn cầu, hệ thống liên mạng cũng hỗ trợ cho việc nối kết những người thiện chí để giúp đỡ lẫn nhau, bằng cách góp vốn, góp phương tiện, góp kiến thức. Nhiều mục tiêu vượt trên ranh giới quốc gia cũng có thể được hỗ trợ bởi những kỹ thuật truyền thông tân tiến. Khi kinh tế thị trường vượt trên mọi ranh giới quốc gia, và áp đặt quy luật của mình trên các quốc gia, kể cả các quốc gia dân chủ, thì một « xã hội công dân toàn cầu » là một điều vô cùng cần thiết. Đó chính là đối trọng của kinh tế thị trường.

Hệ thống liên mạng cũng là đối trọng của kinh tế thị trường khi nó cho phép trao đổi một số hàng hóa một cách miễn phí, hay với giá rất rẻ, với rất nhiều người, xóa bỏ giá trị tiền bạc của những hàng hóa ấy. Các kỹ thuật truyền thông qua Internet cũng giúp tránh né phần nào sự lệ thuộc của ngành truyền thông cổ điển vào các kế sách thương mại, thúc đẩy tiêu thụ, vì các kỹ thuật này giúp cho mỗi cá nhân được dịp tham gia một cách chủ động vào việc lựa chọn những gì họ muốn xem, muốn biết, thay vì để cho các phương tiện truyền thông nhét vào đầu họ những chuyện đã được sắp đặt sẵn. Điều này cần thiết cho việc phát huy ý thức công dân, tức những người biết tự mình suy nghĩ, tự mình hành động cho những nhu cầu và quan tâm cụ thể của mình, không bị lệ thuộc, bị điều kiện hóa. Nó cũng cần thiết cho Dân Chủ, vì Dân Chủ chỉ thực sự có ý nghĩa khi là một đồng thuận giữa những người dân có tự do thực sự, không bị điều kiện hóa, không bị dẫn dắt đi qua đi lại như một bầy cừu …

Trong các tiểu tham luận sau đó người ta chú ý đến vài phát biểu sâu sắc của vài ông Đỗ vốn vẫn được sự kính trọng của dư luận. Bàn đến việc hệ thống liên mạng phải lệ thuộc vào các máy vi tính quá đắt tiền đối với người nghèo, một ông nói :

- Ở Việt Nam cũng như ở tại nhiều nước nghèo, các tiệm dịch vụ điện toán có mặt trong mọi hang cùng ngõ hẻm, và có khuynh hướng mỗi ngày một thêm phát triển. Ở nhiều nơi, tôi thấy những bàn phím mờ hẳn đi, phải dương mắt nhìn kỹ lắm mới đoán được các chữ, số, từng được ghi trên đó. Chứng tỏ các máy vi tính ấy được sử dụng rất nhiều. Tôi tin là chỉ cần các máy vi tính đến gần người nghèo là đủ để họ có thể hưởng được những lợi dụng của các kỹ thuật truyền thông tân tiến.

Một ông khác :

- Nhu cầu Nối Kết và đề mục của Đại Hội về công đoàn độc lập tại Việt Nam làm tôi liên tưởng đến việc một Công Đoàn Quốc Tế vừa ra đời, quy tụ 190 triệu công nhân thuộc 360 công đoàn trên 150 quốc gia. Tôi hoàn toàn đồng ý là trong bối cảnh « toàn cầu hóa », khi nền kinh tế thị trường không biên giới áp đặt quyền lực của nó trên các chính quyền bị trói tay bởi những ranh giới quốc gia, thì sự hình thành một tổ chức thợ thuyền cao hơn tầm mức hạn hẹp của riêng một nước, nhằm bảo vệ quyền lợi của người làm công, là một bước ngoặt quan trọng. Những người thấp cổ bé miệng ở những nước nghèo có thêm một niềm hy vọng mới. Đừng quên : nâng cao mức sống của người công nhân chính là làm giàu cho cả nước và cũng là gia tăng mức độ dân chủ. Vốn liếng quý giá nhất của một quốc gia không gì khác hơn là « lực lượng sản xuất » của quốc gia ấy !

Vị chủ tọa tuyên bố bế mạc đại hội sau một diễn từ ngắn. Ông liệt kê và phân phối các công tác chủ yếu, nhằm vào các kỹ thuật truyền thông tân tiến và những áp dụng của chúng trong bối cảnh xã hội hiện đại, cho các chi tộc hiện diện của giòng họ Đỗ.

Mọi người hoan hỷ đứng dậy ra về trong niềm tin : Đỗ Tộc chính là tương lai của Đất Nước và của … toàn Nhân Loại !

NGUYỄN Hoài Vân

Tân niên 2007