Khí công là dùng tâm ý, hơi thở, tư thế và cử động để ảnh hưởng vào một số chức năng của cơ thể. Khí công không khó tập, cũng không khó hiểu, nhưng thường bị cho là khó, vì người ta hay phủ lên nó một bức màn bí mật, huyền hoặc, có khi thần thoại …
Một nguyên tắc chủ yếu của khí công là : Ý dẫn « Khí ». Khi bạn nghĩ « lên » thì « khí » lên, khi nghĩ « ra bàn tay » thì « khí » ra bàn tay, chú tâm hay « quán » ở chỗ nào thì « khí » tập trung ở đấy. Công dụng của sự vận hành của « khí », tức của cái « ý » dẫn dắt nó như sau :
- khi « ý » và « khí » được đưa lên thì sẽ tạo sự hưng phấn cho cơ thể
- ý và khí hướng xuống, sẽ gây trầm tĩnh
Về phần hơi thở, thì công dụng như sau
- hít vào : hưng phấn, tim đập nhanh hơn, áp huyết tăng (do kích thích thần kinh giao cảm)
- thở ra : trầm tĩnh, tim đập chậm lại, huyết áp giảm (do kích thích thần kinh phó giao cảm)
Phối hợp hơi thở và « ý dẫn khí », ta có các phương pháp sau :
1) Hít vào đưa « khí » xuống, bụng căng (khác với phình bụng), thở ra đưa lên (thót bụng). Trong phương pháp này, chúng ta có sự điều hòa giữa sự hưng phấn của hít vào với trầm tĩnh của việc « đưa xuống », cũng như sự trầm tĩnh của thở ra với hưng phấn của thót bụng đưa lên. Đây là một cách thở quân bình, ai tập cũng được.
2) Hít vào đưa khí xuống (vai và ngực trên không động, không nâng lên) thở ra cũng nén xuống. Một trong những áp dụng của cách thở này là lúc chiến đấu. Người ta đặt trọng tâm vào sự trầm tĩnh, thân tâm đều vững chắc, kiên cố. Vì người ta sợ bị tấn công khi hít vào, nên một chủ đích khác của phương pháp này là làm cho đối phương không biết mình đang hít vào hay thở ra. Nó cũng lợi cho việc nén « khí » chịu đòn.
3) Hít vào nâng lên, thở ra cũng nâng lên : cách thở này rất ít dùng. Nó có tính hưng phấn mạnh, thí dụ như khi buồn ngủ cần lái xe … Một vài môn phái tập « xuất hồn », hay muốn thông lưu với một đấng linh thiêng nào đó, thường « quán » vùng đỉnh đầu và có khi thở theo cách này. Nó có thể gây những ảo giác, do ảnh hưởng trên hoạt động của một số vùng não bộ.
4) Hít vào nâng lên, thở ra đưa xuống. Đây cũng là một cách thở điều hòa, vì chúng ta có hai yếu tố hưng phấn (hít vào + nâng lên), rồi liền sau đó, hai yếu tố trầm tĩnh (thở ra + đưa xuống). Thiền Sư Taisen Deshimaru thuộc phái Tào Động dạy lối thở này ở Pháp, nhưng với một biến thể quan trọng : hít vào tương đối nhanh, một cách tự nhiên, không cần để « ý » đến, chỉ chú tâm vào hơi thở ra, càng dài càng tốt. Deshimaru muốn nhấn mạnh nơi khía cạnh trầm tĩnh (thở ra + nén xuống) trong cái môi trường xã hội Tây Phương đầy giao động, ưu tư này.
Lần sau chúng ta sẽ bàn sâu hơn vào những phương pháp nín hơi và quán tưởng đặc biệt.
Xem tiếp : Vài phương pháp Khí Công với gián đoạn hơi thở / Quán Tưởng trong Khí Công
